هوش مصنوعی در حال ورود به مرحله جدیدی از توسعه است؛ مرحله‌ای که در آن، صرفاً تولید متن، تصویر و پاسخ به پرسش‌های کاربران کافی نیست. نسل جدیدی از فناوری‌های هوش مصنوعی با نام مدل‌های جهان (World Models) در حال توسعه هستند که هدف آن‌ها درک محیط فیزیکی، شبیه‌سازی دنیای واقعی و پیش‌بینی اتفاقاتی است که در محیط اطراف رخ می‌دهند. بر اساس گزارشی که WIRED در ۸ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، این فناوری می‌تواند نقش مهمی در آینده رباتیک، خودروهای خودران و حتی بازی‌های ویدیویی ایفا کند.

مدل جهان چیست و چه تفاوتی با مدل‌های زبانی دارد؟

برای درک بهتر این فناوری، ابتدا باید تفاوت آن را با مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) بدانیم. مدل‌های زبانی مانند ChatGPT بر اساس الگوهای موجود در داده‌های متنی آموزش می‌بینند و با پیش‌بینی کلمه یا بخش بعدی یک جمله، پاسخ تولید می‌کنند. اما مدل‌های جهان رویکرد متفاوتی دارند. این سیستم‌ها با استفاده از ورودی‌های بصری مانند تصاویر و ویدیوها، وضعیت محیط را تحلیل می‌کنند و قادرند وضعیت احتمالی بعدی آن را پیش‌بینی کنند. به بیان ساده، یک مدل زبانی تلاش می‌کند کلمه بعدی را پیش‌بینی کند، در حالی که یک مدل جهان می‌کوشد اتفاق بعدی در محیط فیزیکی را پیش‌بینی کند. این مدل‌ها می‌توانند محیط‌های سه‌بعدی دیجیتالی ایجاد کنند که در آن‌ها قوانین فیزیک، حرکت اشیاء و تعامل میان اجزای مختلف شبیه‌سازی می‌شوند.

نقش مدل‌های جهان در توسعه ربات‌های هوشمند

یکی از مهم‌ترین کاربردهای World Models، آموزش ربات‌ها بدون نیاز به حضور فیزیکی در محیط واقعی است. شرکت Niantic Spatial که از مجموعه داده‌های مکانی و محیطی بازی Pokémon Go بهره می‌برد، به دنبال بازسازی دیجیتالی دنیای واقعی برای توسعه این فناوری است. به گفته برایان مک‌کلندون، مدیر فناوری این شرکت، می‌توان با ثبت تصاویر یک محیط، نسخه سه‌بعدی آن را بازسازی کرد و سپس ربات را در آن محیط مجازی با میلیون‌ها سناریوی مختلف آموزش داد. چنین رویکردی به ربات‌ها اجازه می‌دهد پیش از ورود به محیط واقعی، موانع، اشیاء و شرایط مختلف را تجربه کنند. در نتیجه، هزینه آموزش کاهش پیدا می‌کند و امکان آزمایش موقعیت‌های پیچیده و خطرناک نیز فراهم می‌شود.

خودروهای خودران؛ یکی دیگر از کاربردهای مهم World Models

خودروهای خودران برای حرکت ایمن در خیابان‌ها باید بتوانند شرایط محیطی را به‌سرعت تحلیل کنند و واکنش مناسبی به تغییرات نشان دهند. در این زمینه، مدل‌های جهان اهمیت ویژه‌ای دارند. شرکت Wayve از جمله مجموعه‌هایی است که روی توسعه این فناوری برای خودروهای خودران کار می‌کند. این شرکت با استفاده از داده‌های دوربین خودروها، شرایط مختلف رانندگی را بازسازی می‌کند؛ از جمله جاده‌های خطرناک، موانع غیرمنتظره و موقعیت‌هایی که آزمایش آن‌ها در دنیای واقعی دشوار یا پرخطر است. نکته مهم این است که مدل جهان باید علاوه بر تشخیص اشیاء، قوانین فیزیک، رابطه علت و معلول و واکنش سایر خودروها و عابران پیاده را نیز درک کند. این قابلیت می‌تواند به بهبود تصمیم‌گیری خودروهای خودران کمک کند.

سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ روی مدل‌های جهان

اهمیت این فناوری تنها به رباتیک و خودروهای خودران محدود نمی‌شود. صنعت بازی‌های ویدیویی نیز به دلیل وابستگی به محیط‌های سه‌بعدی و شبیه‌سازی فیزیک، می‌تواند از پیشرفت مدل‌های جهان بهره‌مند شود. شرکت‌هایی مانند Tencent نیز در این حوزه سرمایه‌گذاری کرده‌اند. در همین حال، شرکت‌های بزرگ فناوری از جمله گوگل به توسعه مدل‌های جهان توجه نشان داده‌اند. سرمایه‌گذاران نیز به استارتاپ‌های فعال در این حوزه علاقه‌مند شده‌اند. یان لوکان، دانشمند برجسته هوش مصنوعی و مدیر ارشد علمی سابق متا، برای تأمین مالی استارتاپ Advanced Machine Intelligence بیش از یک میلیارد دلار سرمایه جذب کرده است. همچنین شرکت World Labs که در سال ۲۰۲۴ توسط فی‌فی لی تأسیس شد، طبق گزارش WIRED در سال جاری با ارزشی بیش از ۸ میلیارد دلار توسط AMD خریداری شده است.

تأثیر مدل‌های جهان بر آینده مشاغل و زندگی روزمره

توسعه این فناوری به داده‌های گسترده‌ای از محیط واقعی نیاز دارد. شرکت‌های فعال در حوزه مدل‌های جهان برای آموزش سیستم‌های خود به تصاویر و ویدیوهایی از فعالیت‌های روزمره انسان‌ها احتیاج دارند. برای مثال، ثبت ویدیو از کارهایی مانند شستن ظروف، تا کردن لباس‌ها یا جابه‌جایی اشیاء می‌تواند به آموزش ربات‌های خانگی کمک کند. همین موضوع زمینه شکل‌گیری فرصت‌های شغلی جدید در حوزه جمع‌آوری و ثبت داده‌های محیطی را فراهم می‌کند.

آینده هوش مصنوعی فراتر از دنیای دیجیتال

مدل‌های جهان نشان‌دهنده تغییر مهمی در مسیر توسعه هوش مصنوعی هستند. اگر مدل‌های زبانی به ماشین‌ها امکان پردازش و تولید زبان را داده‌اند، مدل‌های جهان می‌توانند زمینه درک محیط فیزیکی و تعامل هوشمندانه با آن را فراهم کنند. با پیشرفت این فناوری، احتمالاً در سال‌های آینده شاهد حضور گسترده‌تر ربات‌های خانگی، خودروهای خودران و سیستم‌های هوشمندی خواهیم بود که می‌توانند محیط اطراف خود را نه‌تنها مشاهده، بلکه رفتار آن را پیش‌بینی و شبیه‌سازی کنند. به نظر می‌رسد آینده هوش مصنوعی تنها به هوشمندتر شدن نرم‌افزارها محدود نخواهد شد؛ بلکه گام بعدی، نزدیک‌تر شدن هوش مصنوعی به درک و تعامل با دنیای واقعی است.

منبع خبر: wired