در یک دستاورد مهم در حوزه هوش مصنوعی، رباتیک و جراحی رباتیک، پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو (UC San Diego) موفق شدند برای نخستین بار از دو ربات انسان‌نما برای انجام یک عمل جراحی روی موجود زنده استفاده کنند. این آزمایش که روی یک خوک انجام شد، نقطه عطفی در توسعه ربات‌های پزشکی به شمار می‌رود و می‌تواند مسیر ارائه خدمات درمانی در مناطق کم‌برخوردار را متحول کند.

در این آزمایش، ربات‌ها عمل برداشتن کیسه صفرا (Laparoscopic Cholecystectomy) را به روش لاپاراسکوپی انجام دادند. آن‌ها وظایفی مانند کنار زدن بافت، جداسازی، کلیپ‌گذاری و خارج کردن کیسه صفرا از بستر کبد را با موفقیت انجام دادند. البته این جراحی به‌صورت کاملاً از راه دور (Teleoperation) و تحت کنترل مستقیم جراحان آموزش‌دیده انجام شد و ربات‌ها هنوز به‌صورت مستقل تصمیم‌گیری نمی‌کنند.

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این آزمایش بیشتر با هدف بررسی توانایی ربات‌های انسان‌نما در انجام جراحی و ارائه خدمات پزشکی از راه دور انجام شده است. نتایج اولیه نشان می‌دهد که این فناوری پتانسیل بالایی دارد، اما هنوز برای استفاده در بیمارستان‌ها نیازمند رفع چالش‌های فنی و ایمنی است. یکی از نکات جالب این پروژه، استفاده از ربات‌های Unitree G1 بود؛ ربات‌هایی تجاری و نسبتاً ارزان‌قیمت که برخلاف سامانه‌های تخصصی جراحی، برای این مأموریت به‌صورت اختصاصی طراحی نشده‌اند. این ربات‌ها حدود ۱.۲ تا ۱.۵ متر قد، نزدیک به ۳۲ کیلوگرم وزن دارند و قیمت آن‌ها کمتر از ۲۰ هزار دلار است. نسخه مورد استفاده در این پروژه به دست‌های پیشرفته Dex3 مجهز بود که دارای سه انگشت با چندین مفصل حرکتی هستند و امکان گرفتن و کنترل دقیق ابزارهای جراحی را فراهم می‌کنند. همچنین این ربات‌ها از حسگرهای LiDAR سه‌بعدی و دوربین تشخیص عمق برای درک بهتر محیط بهره می‌برند.

محققان معتقدند استفاده از چنین ربات‌های ارزان‌قیمتی نشان می‌دهد که آینده جراحی رباتیک ممکن است تنها به تجهیزات چند میلیون دلاری محدود نباشد. آن‌ها اشاره می‌کنند که اگر از ربات‌های پیشرفته‌تر با آزادی حرکت بیشتر و دستان دقیق‌تر استفاده شود، کیفیت و دقت جراحی نیز افزایش خواهد یافت. در حال حاضر، سامانه da Vinci شرکت Intuitive Surgical استاندارد طلایی جراحی رباتیک محسوب می‌شود و در هزاران اتاق عمل سراسر جهان مورد استفاده قرار دارد. با این حال، هزینه بسیار بالای این سیستم باعث شده بسیاری از مراکز درمانی کوچک توان خرید آن را نداشته باشند. در مقابل، ربات‌های انسان‌نما علاوه بر هزینه کمتر، می‌توانند در محیط‌های طراحی‌شده برای انسان حرکت کرده، ابزارهای معمول بیمارستان را به کار بگیرند و وظایف متنوعی را انجام دهند.

کارشناسان معتقدند این فناوری می‌تواند در مناطقی که با کمبود جراح مواجه هستند، به‌ویژه مناطق روستایی یا دورافتاده، نقش مهمی ایفا کند. همچنین در شرایط خاص مانند پایگاه‌های تحقیقاتی جنوبگان، ایستگاه فضایی بین‌المللی یا حتی مأموریت‌های آینده به مریخ، امکان انجام جراحی از راه دور توسط ربات‌های انسان‌نما می‌تواند جان انسان‌ها را نجات دهد. هرچند هنوز مسیر طولانی تا جراحی کاملاً خودکار باقی مانده است، اما این آزمایش نشان داد که ربات‌های انسان‌نما حتی با سخت‌افزار نسبتاً ساده نیز توانایی انجام وظایف پیچیده پزشکی را دارند. اگر پیشرفت‌های حوزه هوش مصنوعی و مدل‌های تخصصی جراحی ادامه پیدا کند، شاید در آینده نه‌چندان دور شاهد ربات‌هایی باشیم که با دریافت آموزش‌های تخصصی، بخش قابل توجهی از جراحی‌ها را با نظارت حداقلی پزشکان انجام دهند؛ تحولی که می‌تواند هزینه‌های درمان را کاهش داده و دسترسی به خدمات پزشکی را در سراسر جهان افزایش دهد.

منبع خبر: forbes