شاهین آقامعلی
شرکت آنتروپیک (Anthropic)، توسعه‌دهنده هوش مصنوعی Claude، از کشف یک الگوی غیرمعمول در توالی‌های DNA ویروس‌ها با کمک عامل‌های هوش مصنوعی خبر داده است. این کشف که ممکن است به شناسایی سازوکاری جدید برای ویرایش ژن منجر شود، توجه جامعه علمی را به خود جلب کرده است؛ بااین‌حال، برخی پژوهشگران معتقدند هنوز برای معرفی آن به‌عنوان یک پیشرفت بزرگ علمی زود است.
کشف احتمالی سازوکاری جدید برای ویرایش ژن
آنتروپیک اعلام کرده است که آزمایشگاه زیست‌شناسی این شرکت با استفاده از عامل‌های هوش مصنوعی، سامانه‌ای آنزیمی را شناسایی کرده که ساختاری مشابه برخی سازوکارهای طبیعی مورد استفاده در فناوری CRISPR دارد. فناوری CRISPR-Cas9 یکی از ابزارهای شناخته‌شده ویرایش ژن است که امکان تغییر هدفمند DNA موجودات زنده را فراهم می‌کند و توسعه آن در سال ۲۰۲۰ جایزه نوبل شیمی را به همراه داشت.
داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، این یافته را دارای ظرفیت علمی قابل‌توجهی توصیف کرده و احتمال داده است که این سازوکار مولکولی بتواند به‌عنوان روشی جدید برای ویرایش ژن مورد استفاده قرار گیرد. بااین‌حال، پژوهشگران هنوز مشخص نکرده‌اند توالی‌های ویروسی شناسایی‌شده دقیقاً چه عملکردی دارند و آیا می‌توان از آن‌ها در کاربردهای عملی زیست‌فناوری استفاده کرد یا خیر. نتایج این پژوهش نیز در زمان انتشار گزارش، در یک مجله علمی داوری‌شده منتشر نشده بود.
نقش عامل‌های هوش مصنوعی در کشف علمی
بر اساس توضیحات آنتروپیک، حدود ۹۵۰ عامل هوش مصنوعی به مدت ۲۱ ساعت یک پایگاه داده عظیم از توالی‌های DNA را بررسی کردند. هدف اولیه، شناسایی نمونه‌های جالب از آنزیم رونوشت‌بردار معکوس یا Reverse Transcriptase بود؛ آنزیمی که RNA را به DNA تبدیل می‌کند. این عامل‌ها ابتدا حدود ۳۵۰۰ نمونه را شناسایی کردند و سپس مجموعه داده به ۲۰ مورد مهم‌تر محدود شد. در ادامه، یکی از عامل‌ها الگویی تکرارشونده از توالی‌های DNA را در نزدیکی ژن یک آنزیم غیرمعمول تشخیص داد و گزارشی برای بررسی دانشمندان ارائه کرد. آنتروپیک می‌گوید چنین تحلیلی ممکن است برای یک پژوهشگر باتجربه از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. بااین‌حال، متخصصان تأکید می‌کنند که شناسایی یک الگوی جالب با اثبات یک سازوکار زیستی جدید تفاوت دارد و نتایج باید در آزمایشگاه بررسی شوند.
ادعای پژوهشگر دانمارکی درباره اصالت کشف
چند روز پس از اعلام این کشف، ماریو رودریگز مستره، پژوهشگری که از Claude در تحقیقات دکتری خود در دانشگاه کپنهاگ استفاده کرده بود، مدعی شد که پژوهش منتشرنشده او نیز همین الگوهای ویروسی را توصیف کرده است. او احتمال داد که اطلاعات مرتبط با تحقیقاتش به شکلی در دسترس مدل قرار گرفته باشد یا میزان دانش و راهنمایی انسانی در فرایند کشف، بیشتر از چیزی بوده باشد که توصیف «کشف مستقل هوش مصنوعی» القا می‌کند. بااین‌حال، مستره تأکید کرد که مدرکی برای اثبات استفاده عمدی آنتروپیک از پژوهش او ندارد. این ادعا پرسش‌هایی درباره اصالت کشفیات هوش مصنوعی، حفاظت از تحقیقات منتشرنشده و نحوه استفاده از اطلاعات واردشده به ابزارهای هوش مصنوعی ایجاد کرده است. هم‌زمان، متخصصان یادآوری می‌کنند که رسیدن مستقل چند گروه پژوهشی به نتایج مشابه در علم پدیده‌ای غیرمعمول نیست.
آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین دانشمندان شود؟
بسیاری از پژوهشگران معتقدند مزیت اصلی هوش مصنوعی در زیست‌شناسی، توانایی پردازش حجم بسیار زیادی از داده‌ها و شناسایی الگوهایی است که بررسی دستی آن‌ها دشوار و زمان‌بر خواهد بود. بااین‌حال، تبدیل این الگوها به دانش علمی معتبر، به تفسیر تخصصی و آزمایش‌های دقیق نیاز دارد. شرکت‌های مختلف نیز در حال توسعه ابزارهای هوش مصنوعی برای تحقیقات علمی هستند؛ از جمله Claude Science متعلق به آنتروپیک، GPT-Rosalind متعلق به OpenAI و ابزارهای پژوهشی گوگل دیپ‌مایند و مایکروسافت.
با وجود این پیشرفت‌ها، اجرای آزمایش‌های فیزیکی و بررسی نتایج در دنیای واقعی همچنان یکی از محدودیت‌های مهم هوش مصنوعی است. برخی متخصصان معتقدند برای دستیابی به کشفیات کاربردی‌تر، باید مدل‌های هوش مصنوعی با ربات‌ها و تجهیزات آزمایشگاهی خودکار ادغام شوند. در نهایت، کشف احتمالی آنتروپیک نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند نقش مهمی در سرعت‌بخشیدن به تحقیقات زیستی داشته باشد؛ اما اثبات ارزش علمی و کاربرد عملی این یافته به آزمایش‌های بیشتر وابسته است. در این مسیر، قضاوت دانشمندان و ارزیابی انتقادی نتایج همچنان نقشی اساسی خواهد داشت.
منبع خبر: cnn
پاسخ :