پژوهشگران دانشگاه کمبریج موفق شده‌اند با کمک هوش مصنوعی نوعی واکسن کاملاً جدید طراحی کنند که می‌تواند در برابر طیف گسترده‌ای از ویروس‌های کرونا محافظت ایجاد کند. این دستاورد علمی به عنوان نخستین نمونه‌ای شناخته می‌شود که در آن مهم‌ترین بخش یک واکسن به طور کامل توسط هوش مصنوعی طراحی شده و سپس در آزمایش‌های انسانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. هدف اصلی این پروژه توسعه واکسنی است که نه تنها در برابر گونه‌های فعلی کووید-۱۹ مؤثر باشد، بلکه بتواند از انسان‌ها در برابر ویروس‌های کرونایی جدیدی که ممکن است در آینده از حیوانات به انسان منتقل شوند نیز محافظت کند. دانشمندان معتقدند این فناوری می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از وقوع پاندمی‌های آینده داشته باشد.

نقش هوش مصنوعی در طراحی واکسن

در روش‌های سنتی، واکسن‌ها معمولاً بر اساس نسخه فعلی یک ویروس ساخته می‌شوند. اما مشکل اینجاست که بسیاری از ویروس‌ها، از جمله کرونا و آنفلوآنزا، به سرعت جهش پیدا می‌کنند و واکسن‌های موجود را کم‌اثر می‌سازند. به همین دلیل واکسن‌های فصلی آنفلوآنزا و واکسن‌های کووید-۱۹ باید به‌طور مرتب به‌روزرسانی شوند. محققان کمبریج برای حل این مشکل از داده‌های ژنتیکی ده‌ها ویروس کرونا که توسط برنامه‌های جهانی پایش بیماری‌ها جمع‌آوری شده بودند استفاده کردند. سپس یک سامانه هوش مصنوعی این اطلاعات را تحلیل کرد و ساختاری موسوم به «سوپر آنتی‌ژن» طراحی کرد. آنتی‌ژن بخشی از واکسن است که سیستم ایمنی بدن آن را شناسایی کرده و علیه آن واکنش نشان می‌دهد. این سوپر آنتی‌ژن به گونه‌ای طراحی شده است که سیستم ایمنی را برای مقابله با طیف وسیعی از ویروس‌های کرونا آموزش دهد؛ حتی اگر ویروس‌ها در آینده جهش پیدا کنند یا گونه‌های جدیدی از حیوانات به انسان منتقل شوند.

نتایج آزمایش‌های انسانی

نخستین مرحله آزمایش انسانی این واکسن روی ۳۹ داوطلب انجام شده است. هدف اصلی این مرحله بررسی ایمنی واکسن بود و نتایج اولیه نشان داد که استفاده از آن برای افراد شرکت‌کننده ایمن بوده است. همچنین یک مطالعه بزرگ‌تر با حضور حدود ۲۰۰ نفر در حال انجام است تا میزان اثربخشی واکسن در تحریک سیستم ایمنی بدن با دقت بیشتری ارزیابی شود. نتایج منتشرشده در مجله علمی Journal of Infection نشان می‌دهد که پاسخ ایمنی ایجادشده در این مرحله «متوسط» بوده است، اما کارشناسان همچنان این فناوری را بسیار امیدوارکننده می‌دانند.

آینده واکسن‌های مبتنی بر هوش مصنوعی

پژوهشگران کمبریج اکنون در حال توسعه واکسن‌های جهانی برای آنفلوآنزای فصلی، آنفلوآنزای پرندگان H5N1 و همچنین بیماری‌های تب خونریزی‌دهنده ویروسی مانند ابولا هستند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم برخی گونه‌های ابولا هنوز واکسن اختصاصی مؤثری ندارند. متخصصان حوزه واکسن معتقدند هوش مصنوعی می‌تواند روند توسعه واکسن‌ها را به شکل چشمگیری سرعت ببخشد. این فناوری قادر است واکنش سیستم ایمنی بدن را پیش‌بینی کرده و طراحی واکسن‌های جدید را دقیق‌تر و سریع‌تر کند. به گفته دانشمندان، این رویکرد می‌تواند جان میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان نجات دهد و نحوه آمادگی بشر برای مقابله با بیماری‌های نوظهور را متحول سازد. این دستاورد نشان می‌دهد که ترکیب هوش مصنوعی و زیست‌فناوری وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن واکسن‌ها نه فقط برای مقابله با بیماری‌های امروز، بلکه برای محافظت در برابر تهدیدهای ناشناخته آینده طراحی می‌شوند.

منبع خبر: bbc