سکونت پایدار انسان در ماه و مریخ به فناوری‌هایی فراتر از ارتقای تدریجی تجهیزات فعلی نیاز دارد. به گفته سانجوی پال، معاون فناوری و تجاری‌سازی دانشگاه رایس، نسل آینده هوش مصنوعی (AI) می‌تواند به جای ایجاد پیشرفت‌های کوچک و تدریجی، تغییراتی ساختاری در فناوری‌های فضایی ایجاد کند. او پیش‌بینی می‌کند که این فناوری‌ها طی دو تا پانزده سال آینده نقش مهمی در تحول اکتشافات فضایی داشته باشند. یکی از مهم‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی در فضا، نگهداری پیش‌بینانه تجهیزات است. در مأموریت‌های اعماق فضا، یک خرابی کوچک ممکن است به نابودی کل مأموریت منجر شود؛ زیرا فاصله بسیار زیاد با زمین امکان اعزام سریع نیروی تعمیرات یا ارسال قطعات یدکی را از بین می‌برد.

در این شرایط، سه فناوری هوش مصنوعی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. نخست، تشخیص ناهنجاری است که با نظارت مداوم بر پارامترهای تجهیزات، تغییرات غیرعادی را پیش از خرابی شناسایی می‌کند. دوم، پیش‌بینی سری‌های زمانی است که با بررسی روند فرسودگی قطعات، عمر باقی‌مانده تجهیزات را تخمین می‌زند. سوم، دوقلوهای دیجیتال هستند که نسخه مجازی تجهیزات را ایجاد کرده و عملکرد آن‌ها را در شرایط مختلف و تحت فشار شبیه‌سازی می‌کنند. ترکیب این فناوری‌ها می‌تواند در بخش‌هایی مانند سیستم‌های حرارتی، باتری‌ها و تجهیزات محافظت در برابر تشعشعات، احتمال خرابی‌های فاجعه‌بار را کاهش دهد.

استخراج منابع در ماه و مریخ با کمک هوش مصنوعی

یکی دیگر از الزامات اصلی برای ایجاد سکونتگاه‌های دائمی در فضا، استفاده از منابع موجود در همان سیاره یا قمر است؛ رویکردی که با عنوان استفاده از منابع در محل (ISRU) شناخته می‌شود. انتقال تمام آب، مواد اولیه، سوخت و تجهیزات موردنیاز از زمین بسیار پرهزینه است و در مأموریت‌های مریخی نیز محدودیت‌های ناشی از موقعیت مداری، امکان ارسال مداوم محموله را کاهش می‌دهد. هوش مصنوعی می‌تواند پیش از فرود، داده‌های طیفی، زمین‌شناسی و حرارتی جمع‌آوری‌شده توسط مدارگردها را تحلیل کند تا مناطق دارای ذخایر ارزشمند مانند یخ آب و مواد معدنی شناسایی شوند.

پس از فرود نیز ربات‌های خودمختار می‌توانند وظایفی مانند حفاری، استخراج یخ و پردازش خاک را انجام دهند. این ربات‌ها قادر خواهند بود هنگام مواجهه با موانع یا خرابی‌های مکانیکی، عملیات خود را به‌صورت لحظه‌ای با شرایط جدید تطبیق دهند. در مریخ، که حدود ۹۵ درصد جو آن را دی‌اکسیدکربن تشکیل می‌دهد، سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند فرایندهای شیمیایی مانند فرایند ساباتیه را کنترل و بهینه‌سازی کنند تا از گازهای موجود، اکسیژن و متان برای تولید سوخت استفاده شود. در ماه نیز هوش مصنوعی می‌تواند فرایند استخراج اکسیژن از اکسیدهای فلزی موجود در خاک ماه را بهینه کند.

نقش هوش مصنوعی در امنیت فضایی و پزشکی

کاربرد هوش مصنوعی به سطح ماه و مریخ محدود نخواهد شد. در مدار زمین، سامانه‌های هوشمند می‌توانند زباله‌های فضایی را ردیابی، مانورهای غیرمنتظره ماهواره‌ها را شناسایی و احتمال برخورد اجرام را محاسبه کنند. در مأموریت‌های طولانی‌مدت فضایی، پزشکی خودکار نیز اهمیت زیادی خواهد داشت. تأخیر ارتباطی میان زمین و مریخ امکان دریافت فوری مشاوره پزشکی را از بین می‌برد. بنابراین سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند با تحلیل نشانگرهای زیستی، تصاویر پزشکی و وضعیت روانی و شناختی فضانوردان، بیماری‌ها یا مشکلاتی مانند خستگی ذهنی، استرس و افسردگی را زودتر شناسایی کنند.

با وجود این مزایا، استفاده گسترده از هوش مصنوعی در مأموریت‌های فضایی پرسش‌های مهمی درباره مسئولیت‌پذیری و تصمیم‌گیری خودکار ایجاد می‌کند. در شرایط بحرانی، مشخص نیست مسئولیت نهایی تصمیمات یک سامانه خودمختار درباره حیات فضانوردان یا عملکرد سیستم‌های حیاتی بر عهده چه کسی خواهد بود. در نهایت، هوش مصنوعی می‌تواند یکی از فناوری‌های کلیدی برای تبدیل ماه و مریخ از مقاصد اکتشافی به محیط‌هایی مناسب برای حضور و سکونت بلندمدت انسان باشد؛ اما تحقق این هدف علاوه بر پیشرفت فنی، به حل چالش‌های ایمنی، اخلاقی و مدیریتی نیز نیاز دارد.

منبع خبر: futura-sciences