هوش مصنوعی بار دیگر توانایی‌های شگفت‌انگیز خود را به نمایش گذاشت. پژوهشگران پروژه Vesuvius Challenge موفق شدند برای نخستین بار یک طومار پاپیروسی که نزدیک به دو هزار سال پیش در جریان فوران کوه وزوو (Mount Vesuvius) سوخته و کربنی شده بود را به‌صورت مجازی باز کرده و بخش قابل‌توجهی از متن آن را بخوانند؛ دستاوردی که از آن به‌عنوان یک تحول تاریخی در باستان‌شناسی دیجیتال یاد می‌شود.

این طومار با نام PHerc. 1667 یکی از صدها طومار کشف‌شده در شهر باستانی هرکولانیوم است؛ شهری که در سال ۷۹ میلادی بر اثر فوران آتشفشان وزوو زیر خاکستر و گل مدفون شد. این مجموعه ارزشمند که در ویلایی متعلق به خانواده پدرزن ژولیوس سزار کشف شده، تنها کتابخانه بزرگ باقی‌مانده از دوران باستان کلاسیک محسوب می‌شود. طومارهای هرکولانیوم در اثر حرارت شدید به زغال تبدیل شده‌اند و به همین دلیل باز کردن فیزیکی آن‌ها تقریباً غیرممکن است. در گذشته تلاش‌های مختلفی با استفاده از مواد شیمیایی، گازها و روش‌های مکانیکی برای باز کردن این طومارها انجام شد، اما اغلب این روش‌ها باعث آسیب یا نابودی آثار شدند.

پروژه Vesuvius Challenge که در سال ۲۰۲۳ توسط «برنت سیلز» (Brent Seales)، استاد علوم کامپیوتر دانشگاه کنتاکی، به همراه «نت فریدمن» و «دنیل گراس» راه‌اندازی شد، از فناوری‌های تصویربرداری پیشرفته و هوش مصنوعی برای خواندن این اسناد بدون باز کردن فیزیکی آن‌ها استفاده می‌کند. در این فرآیند، ابتدا از طومارها اسکن CT تهیه می‌شود. سپس لایه‌های پیچیده پاپیروس به‌صورت مجازی از یکدیگر جدا شده و با استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی که برای تشخیص آثار جوهر آموزش دیده‌اند، متن روی صفحات شناسایی و بازسازی می‌شود.

محققان اعلام کرده‌اند که برای نخستین بار موفق شده‌اند کل این طومار را به‌صورت مجازی باز کنند و متنی به طول حدود ۱.۵ متر در قالب ۲۰ ستون را آشکار سازند. به گفته پژوهشگران، متنی که از این طومار استخراج شده، درباره موضوعاتی مانند اخلاق، هنر، رفتار انسان و مفاهیم فلسفه رواقی (Stoicism) است. یکی از مفاهیم مهم مطرح‌شده در این متن، واژه یونانی Horme یا «انگیزش و میل درونی» است که نویسنده درباره ضرورت کنترل رفتار انسان هشدار می‌دهد. همچنین مفهوم Phronesis یا «خرد عملی» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فضایل فلسفه رواقی مورد بررسی قرار گرفته است. یکی از جملات ترجمه‌شده این طومار می‌گوید: «اگر از خود و طبیعت خویش فاصله بگیریم، هرگز حقیقت را به‌درستی درک نخواهیم کرد.»

علاوه بر این، پژوهشگران موفق شدند در طومار دیگری با نام PHerc. 139 عبارت «Philodemus, On Gods, Book 8» را شناسایی کنند. این کشف نشان می‌دهد که اثر «درباره خدایان» از فیلودموس دست‌کم شامل هشت جلد بوده است؛ در حالی که پیش از این تنها وجود جلد نخست آن مشخص بود. این موفقیت نشان می‌دهد که ترکیب هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تصویربرداری پیشرفته می‌تواند دریچه‌ای تازه برای مطالعه آثار تاریخی باز کند. کارشناسان معتقدند اکنون مرحله جدیدی آغاز شده است که در آن مورخان، زبان‌شناسان و متخصصان فلسفه باید متن‌های بازیابی‌شده را تحلیل و تفسیر کنند؛ متونی که نزدیک به دو هزار سال از دسترس بشر خارج بودند و اکنون به لطف هوش مصنوعی دوباره قابل مطالعه شده‌اند.

منبع خبر: cnn